จากการศึกษาเพื่อพัฒนาพื้นที่อำเภอหนองสองห้องจังหวัดขอนแก่น ของศูนย์วิจัยและพัฒนาภูมิภาค สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชียเมื่อ ปี พ.ศ.2532  พบว่าพื้นที่อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น อยู่ในเขตแห้งแล้งมากแห่งหนึ่งของประเทศไทย ปริมาณฝนและการกระจายตัวของฝน เฉลี่ย 1,100 ม.ม./ปี และฝนตกเฉลี่ย 60-80 วัน/ปี   เกษตรกรขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคและเกษตรกรรม ลักษณะของดินที่เป็นดินทรายมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ทำให้การทำนาไม่ได้ผลเท่าที่ควรส่งผลให้เกษตรกรมีข้าวไม่เพียงพอต่อการบริโภคในครัวเรือน เกิดความเดือดร้อนกับราษฎรเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะบ้านกุดหว้า ตำบลดอนดู่ และบ้านศุภชัย ตำบลคึมชาด อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น พื้นที่ทำการเกษตรประมาณ 6,500 ไร่ ร้อยละ 70  เป็นที่ดอนซึ่งปลูกข้าวและพืชไร่   มีเพียงส่วนน้อยประมาณร้อยละ 30 เป็นที่ลุ่มเหมาะสำหรับทำนา สภาพทั่วๆไป ของหมู่บ้านเป้าหมายในโครงการพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นนาดอน เป็นเขตที่มีปริมาณน้ำฝนน้อยฝนตกต่ำกว่า 1,000 มม.ต่อปี และมีการกระจายตัวไม่ดี สภาพพื้นที่มีลักษณะสูง ๆ ต่ำ ๆ เป็นลอนลูกฟูก เนื้อดินส่วนใหญ่เป็นทรายขาดความอุดมสมบูรณ์ ขาดแคลนน้ำในการเพาะปลูกอยู่เสมอๆ จึงทำให้ผลผลิตข้าวที่ได้อยู่ในเกณฑ์ต่ำมาก (ต่ำกว่า 25 ถัง/ไร่) ส่งผลกระทบให้เกษตรกรเกือบทุกครัวเรือนมีปัญหาในเรื่องข้าวผลผลิตข้าวไม่เพียงพอต่อการบริโภคในครัวเรือน แผนที่จังหวัดขอนแก่น
 
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีความห่วงใยชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎรในพื้นที่ดังกล่าวจึงได้มีพระราชดำริเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2537 ณ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดสกลนคร มีใจความว่า
 
 " ในบริเวณพื้นที่อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น จะประสบกับความแห้งแล้ง การปลูกข้าวมักไม่ค่อยได้ผล น่าจะทดลองนำพันธุ์ข้าวไร่ไปส่งเสริมการปลูก โดยขอยืมที่ชาวบ้านและทำการปลูกข้าวไร่ให้เห็นจริง เมื่อได้ผลแล้วก็จะยกผลผลิตทั้งหมดให้กับเจ้าของพื้นที่ ก็จะเป็นการแสดงให้เห็นว่าในพื้นที่ที่แห้งแล้ง ก็สามารถปลูกข้าวได้ เมื่อราษฎรได้เห็นตัวอย่างที่แท้จริงแล้วก็จะได้ปฏิบัติและทำได้ด้วยตัวเองต่อไป "  
 
และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สำนักงานส่วนพระองค์ประสานมายังส่วนราชการต่างๆ ในพื้นที่หาแนวทางร่วมกันพัฒนาเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของราษฎรบ้านกุดหว้า หมู่ที่ 9 ตำบล ดอนดู่ และบ้านศุภชัย หมู่ที่ 5 ตำบลคึมชาด และบริเวณใกล้เคียง
 
จากแนวพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และเป็นโอกาสอันดีที่กรมการข้าวจักได้สนองพระมหากรุณาธิคุณ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น ได้ดำเนินงานกิจกรรม พัฒนาการผลิตของเกษตรกรในพื้นที่ ให้เป็นแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดี เป็นเชื้อพันธุ์สำหรับการผลิตอาหารคุณภาพ และยกระดับการผลิตให้ได้เพียงพอต่อการบริโภคในครัวเรือน ทั้งยังเป็นการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวตามหลักวิชาการแก่เกษตรกร และยังเป็นการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลงานและถ่ายทอดวิทยาการให้ถึงมือเกษตรกร