ภาพของการแบ่งชั้นพันธุ์ของเมล็ดพันธุ์พืช

  1. ชั้นเมล็ดพันธุ์คัด (Breeder Seed) คือ เมล็ดพันธุ์ที่ถูกผลิตขึ้นโดยนักปรับปรุงพันธุ์ซึ่งต้องทาการคัดเลือกเฉพาะเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณสมบัติ ตามที่นักปรับปรุงพันธุ์ก าหนดคิดค้นขึ้นมา ภายใต้การควบคุม/ตรวจพันธุ์อย่างถี่ถ้วน เมล็ดพันธุ์คัดจะนาไป ปลูกจะกลายเป็นพันธุ์หลักในปีต่อไป ซึ่งศูนย์ฯยังไม่สามารถผลิตชั้นพันธุ์คัดนี้ได้เมล็ดพันธุ์คัดที่ผลิตได้ยังมี จานวนน้อยจึงจาเป็นต้องนา ไปขยายพันธุ์ต่อกลายเป็นชั้นพันธุ์ที่ 2
  2. ชั้นเมล็ดพันธุ์หลัก (Foundation Seed) คือ เมล็ดพันธุ์ที่ได้จากกรปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์คัดภายใต้คาแนะนาและวิธีการของนักปรับปรุงพันธุ์ของ หน่วยงานผลิตเมล็ดพันธุ์คัด เพื่อรักษาความบริสุทธิ์และลักษณะประจาพันธุ์ของพืชนั้นๆ เมล็ดพันธุ์หลักที่ได้ นาไปปลูกเป็นพันธุ์ขยายในปีต่อไป เมล็ดพันธุ์หลักเป็นลูกชั่วแรกของเมล็ดพันธุ์คัด โดยปลูกพันธุ์คัดและ ควบคุมดูแล โดยนักปรับปรุงพันธุ์ นักวิจัย เพื่อให้ขยายมีจานวนมากขึ้น จะผลิตโดยหน่วยงานเฉพาะ ได้แก่ ศูนย์วิจัย ซึ่งมีจานวนไม่มากพอจะจาหน่ายเกษตรกรทั่วไป
  3. ชั้นเมล็ดพันธุ์ขยาย (Registered Seed) คือ เมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์หลัก โดยเกษตรกรที่ได้รับการคัดเลือกให้เป็นผู้จัดทา แปลงขยายพันธุ์ภายใต้ระบบการควบคุมคุณภาพที่ดีเมล็ดพันธุ์ในชั้นพันธุ์ขยายเป็นลูกชั่วแรกของเมล็ดพันธุ์ หลัก โดยนาเมล็ดพันธุ์หลักไปปลูกเพื่อที่จะขยายพันธุ์ให้มีจานวนมากขึ้น เมล็ดพันธุ์ขยายมีเป้าหมายการผลิต จานวนมากมีเพียงพอจาหน่ายให้กับเกษตรกรได้เมล็ดพันธุ์ขยายจะต้องได้คุณภาพมาตรฐาน เมล็ดพันธุ์ถึงจะ จาหน่ายไปเพาะปลูกได้
  4. ชั้นเมล็ดพันธุ์จาหน่าย (Certified Seed หรือ Extension Seed) คือ เมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการปลูกด้วยเมล็ดพันธุ์ขยาย โดยเกษตรกรแปลงขยายพันธุ์ด้วยการปฏิบัติตาม วิธีการที่ได้รับคาแนะนาจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายวิชาการของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว เป็นเมล็ดพันธุ์ที่ได้รับมาตรฐาน คุณภาพตามกาหนด และมีหน่วยงาน องค์กรอื่นๆ ที่ผลิตเมล็ดพันธุ์ในชั้นพันธุ์นี้เช่น สหกรณ์การเกษตร ศูนย์ข้าวชุมชน เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์จาหน่ายให้แก่เกษตรกรทั่วไป เป็นเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการปลูกขยายพันธุ์ให้มี จานวนมากขึ้น สาหรับกระจายสู่เกษตรกร

 

โดย : กลุ่มถ่ายทอดวิทยาการผลิตเมล็ดพันธุ์ดี