โรคดอกกระถิน

เชื้อสาเหตุ

- เกิดจากเชื้อรา Ustilaginoidea virens

พบรายงานการระบาดครั้งแรก ในปี พ.ศ 2421 (Cooke) และมีรายงานที่ประเทศฟิลิปปินส์ ในปี พ.ศ.2461 และในพม่าปี พ.ศ. 2478. โรคดอกกระถินเป็นโรคสำคัญที่ก่อเกิดความเสียหายค่อนข้างรุนแรง และมีแนวโน้มว่าจะแพร่ระบาดเพิ่มเนื้อที่มากขึ้นเรื่อยๆ

ลักษณะอาการ

เริ่มเป็นโรคระยะตั้งท้อง-ออกรวง สปอร์ของเชื้อราชนิดนี้เริ่มเข้าไปในเมล็ดตั้งแต่ข้าวเริ่มออกดอกหรือช่วงผสมเกสร พบสารพิษที่เกิดจากเชื้อรานี้ ได้แก่ ustilotoxin, phytotoxin และ mycotoxin ซึ่งอาจจะเป็นอันตรายเมื่อปนเปื้อนในอาหารและอาหารสัตว์

ประเภท/ระยะการระบาด

1. สปอร์ของเชื้อราสาเหตุของโรคนี้ เข้าไปอยู่ในเมล็ดในช่วงออกดอก-ผสมเกสร เชื้อราเข้าทำลายรังไข่ และก้านชูเกสร
2. ระบาดช่วงเมล็ดสุกแก่ ซึ่งมีสปอร์ของเชื้อราเข้าอาศัยอยู่บริเวณขั้วดอก (Glume) เมื่อได้รับความชื้นที่พอเหมาะก็จะเจริญเติบโตขยายตัวออก และทำลายแทรกอยู่ระหว่างเปลือกหุ้มเมล็ด (lemma -palea) และเข้าทำลายในเมล็ดข้าว (Endosperm)

เชื้อราเข้าทำลายที่เมล็ดข้าว สร้างกลุ่มเส้นใยและ สปอร์ปกคลุมเมล็ดข้าว ทำให้เมล็ดข้าวเสียหาย มีอาการบวมโตคล้ายดอกกระถิน กลุ่มเส้นใยและ สปอร์จะพัฒนาผนึกแน่นเป็นชั้น ๆ เริ่มต้นจะมีสีเหลือง (ชั้นในสุด) ต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีส้ม (ชั้นกลาง) และในที่สุดจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้ม (ชั้นนอกสุด) ซึ่งจะมีลักษณะเป็นฝุ่นละอองของสปอร์เชื้อรา ปกติจะเกิดเพียง 2-3 เมล็ดใน 1 รวง ในกรณีรุนแรงอาจพบมากกว่า 100 เมล็ดต่อรวง

การป้องกันและกำจัด

1. พยายามหลีกเลี่ยงปลูกข้าวในช่วงที่ให้รวงตอนที่มีฝนชุก หรือความชื้นสูง
2. ไม่ควรให้ปุ๋ยในช่วงฝนตกชุก มีเมฆมาก อากาศชื้น ระยะที่ข้าวออกดอก ซึ่งช่วงที่มีความชื้นสูงนี้เชื้อราสาเหตุสามารถระบาดได้โดยง่าย
3. คลุกเมล็ดพันธุ์ด้วยยาเคมีก่อนปลูก
4. ใช้ยาเคมีฉีด หรือพ่นก่อนข้าวออกรวง 2-3 วัน ตามคำแนะนำของนักวิชาการ เช่น carbendazim